۱۰ اشتباه رایج کاربران لنز تماسی که می‌تواند به عفونت چشم منجر شود

مقدمه

لنزهای تماسی برای بسیاری از افراد، جایگزینی راحت و کاربردی برای عینک هستند. چه برای اصلاح عیوب بینایی از لنز طبی استفاده کنید و چه برای تغییر رنگ چشم‌ها سراغ لنزهای رنگی بروید، رعایت اصول بهداشتی هنگام استفاده از آن‌ها اهمیت زیادی دارد. شاید تصور کنید شستن دست‌ها یا تمیز کردن لنز با محلول مخصوص، تمام نکات ضروری برای مراقبت از لنز است؛ اما واقعیت این است که بعضی عادت‌های ساده و به‌ظاهر بی‌خطر می‌توانند سلامت چشم‌ها را به خطر بیندازند.

استفاده طولانی‌مدت از لنز، خوابیدن با آن، شستن لنز با آب شیر و حتی نگهداری نامناسب جا‌لنزی، از جمله اشتباهاتی هستند که ممکن است زمینه را برای رشد میکروب‌ها و بروز عفونت چشم فراهم کنند. برخی از این عفونت‌ها، به‌ویژه عفونت قرنیه، در صورت تشخیص دیرهنگام می‌توانند به بینایی آسیب جدی وارد کنند.

در این مقاله از مجله الکترونیکی دیالنز، با ۱۰ اشتباه رایج کاربران لنز تماسی آشنا می‌شویم و راهکارهایی کاربردی برای پیشگیری از عفونت و حفظ سلامت چشم‌ها بررسی می‌کنیم.

۱. خوابیدن با لنز تماسی؛ عادتی پرخطر برای سلامت چشم

یکی از رایج‌ترین اشتباهات کاربران لنز، خوابیدن با لنز تماسی است. بعضی افراد به دلیل خستگی یا فراموشی، بدون خارج کردن لنز به خواب می‌روند و تصور می‌کنند اگر این اتفاق گاهی رخ دهد، مشکلی ایجاد نمی‌شود.

هنگام خواب، میزان اکسیژن‌رسانی به قرنیه کاهش پیدا می‌کند. وجود لنز روی چشم می‌تواند این وضعیت را تشدید کند و شرایط را برای التهاب و عفونت قرنیه مساعدتر سازد. حتی خواب کوتاه‌مدت با لنزهایی که برای استفاده شبانه طراحی نشده‌اند، می‌تواند خطر عفونت را افزایش دهد.

چگونه از این اشتباه جلوگیری کنیم؟

• پیش از خواب، لنزهای تماسی را از چشم خارج کنید؛ مگر اینکه متخصص چشم استفاده شبانه از لنز مشخصی را برای شما تجویز کرده باشد.
• اگر هنگام خوابیدن لنز در چشم دارید، پس از بیدار شدن در صورت احساس خشکی یا چسبندگی، از خارج کردن اجباری آن خودداری کنید و ابتدا طبق دستور متخصص از قطره روان‌کننده مناسب لنز استفاده کنید.
• اگر پس از خواب با لنز دچار قرمزی، درد یا تاری دید شدید، برای معاینه به چشم‌پزشک مراجعه کنید.

۲. شستن لنز با آب شیر یا بزاق دهان

شاید عجیب به نظر برسد، اما برخی افراد برای تمیز کردن لنز یا مرطوب کردن آن، از آب شیر یا حتی بزاق دهان استفاده می‌کنند. این کار یکی از خطرناک‌ترین اشتباهات در مراقبت از لنز تماسی است.

آب شیر، حتی اگر آشامیدنی و ظاهراً تمیز باشد، استریل نیست و ممکن است حاوی میکروارگانیسم‌هایی مانند آکانتامبا باشد. این انگل می‌تواند باعث عفونت نادر اما بسیار جدی قرنیه به نام کراتیت آکانتامبایی شود. بزاق دهان نیز حاوی باکتری‌ها و میکروب‌هایی است که تماس آن‌ها با لنز می‌تواند خطر عفونت را افزایش دهد.

چگونه از این اشتباه جلوگیری کنیم؟

• برای شست‌وشو و ضدعفونی لنز، فقط از محلول مخصوص و سازگار با نوع لنز خود استفاده کنید.
• هرگز لنز را با آب شیر، آب معدنی، آب مقطر یا بزاق دهان تمیز نکنید.
• هنگام دوش گرفتن، شنا یا استفاده از جکوزی، لنزهای تماسی را از چشم خارج کنید؛ مگر اینکه متخصص دستورالعمل خاصی برای شرایط شما ارائه کرده باشد.

نکته: محلول‌های مخصوص لنز نیز باید مطابق دستورالعمل سازنده استفاده شوند و جایگزین یکدیگر نیستند.

۳. استفاده مجدد از محلول قدیمی داخل جا‌لنزی

برخی کاربران برای صرفه‌جویی در مصرف محلول لنز، محلول باقی‌مانده در جا‌لنزی را نگه می‌دارند و هنگام استفاده بعدی، مقداری محلول تازه به آن اضافه می‌کنند. این عادت که به آن «تاپ‌آف» (Top-off) گفته می‌شود، می‌تواند اثربخشی ضدعفونی را کاهش دهد.

محلول قدیمی ممکن است حاوی میکروب‌ها و آلودگی‌هایی باشد که در طول زمان در جا‌لنزی تجمع پیدا کرده‌اند. اضافه کردن محلول تازه به محلول قبلی، لزوماً این آلودگی‌ها را از بین نمی‌برد و ممکن است خطر عفونت چشم را افزایش دهد.

روش صحیح نگهداری لنز:

• پس از هر بار استفاده، محلول قبلی را کاملاً دور بریزید.
• جا‌لنزی را با محلول تازه و مناسب، طبق دستورالعمل سازنده تمیز کنید.
• هرگز محلول تازه را به محلول قدیمی اضافه نکنید.
• از محلول لنز تاریخ‌گذشته یا محلولی که مدت مجاز استفاده از آن پس از باز شدن گذشته است، استفاده نکنید.

۴. شستن دست‌ها به‌صورت ناقص پیش از لمس لنز

دست‌ها در طول روز با سطوح مختلفی مانند تلفن همراه، دستگیره در، پول و وسایل شخصی تماس دارند. در نتیجه، ممکن است حامل باکتری‌ها، ویروس‌ها و سایر عوامل آلوده‌کننده باشند. لمس لنز با دست‌های آلوده می‌تواند این میکروارگانیسم‌ها را به سطح لنز و سپس چشم منتقل کند.

گاهی افراد فقط دست‌های خود را با آب خیس می‌کنند یا پس از شستن، آن‌ها را به‌درستی خشک نمی‌کنند. در حالی که رعایت کامل بهداشت دست، یکی از مهم‌ترین مراحل پیشگیری از عفونت چشم است.

روش صحیح شستن دست‌ها پیش از استفاده از لنز:

1. دست‌ها را با آب تمیز و صابون بشویید.
2. تمام قسمت‌های دست، از جمله بین انگشتان و زیر ناخن‌ها را به‌خوبی تمیز کنید.
3. دست‌ها را با حوله‌ای تمیز و بدون پرز کاملاً خشک کنید.
4. سپس لنز را با دست‌های تمیز و خشک بردارید و در چشم قرار دهید.

بهتر است پیش از آرایش چشم نیز لنز را در چشم قرار دهید و هنگام پاک کردن آرایش، ابتدا لنز را خارج کنید.

۵. استفاده از لنز بیشتر از مدت‌زمان توصیه‌شده

هر لنز تماسی، بسته به جنس و نوع ساخت، مدت‌زمان مشخصی برای استفاده دارد. لنزهای روزانه، ماهانه و سایر انواع لنز، برنامه تعویض متفاوتی دارند و نمی‌توان مدت مصرف آن‌ها را به دلخواه افزایش داد.

بعضی افراد به دلیل قیمت لنز یا تصور اینکه هنوز ظاهر سالمی دارد، از لنزهای یک‌بارمصرف چند روز استفاده می‌کنند یا لنز ماهانه را برای مدت طولانی‌تری نگه می‌دارند. این کار می‌تواند باعث تجمع رسوبات پروتئینی، چربی و آلودگی روی سطح لنز شود و احتمال تحریک چشم، التهاب و عفونت را افزایش دهد.

برای جلوگیری از این مشکل:

• لنز را دقیقاً مطابق برنامه تعویض تعیین‌شده استفاده کنید.
• لنزهای روزانه را پس از یک بار استفاده دور بیندازید و مجدداً استفاده نکنید.
• حتی اگر لنز ماهانه هنوز شفاف و سالم به نظر می‌رسد، پس از پایان مدت مجاز آن را تعویض کنید.
• در صورت احساس ناراحتی، خشکی یا تاری دید، استفاده از لنز را متوقف کرده و علت را بررسی کنید.

۶. تمیز نکردن صحیح لنز و جا‌لنزی

تمیز کردن لنز فقط به قرار دادن آن در محلول محدود نمی‌شود. در بسیاری از لنزهای قابل استفاده مجدد، لازم است لنز طبق دستورالعمل محصول با محلول ضدعفونی‌کننده مناسب مالش داده و آبکشی شود. حذف این مرحله، در مواردی که برای لنز توصیه شده است، ممکن است باعث باقی ماندن رسوبات و میکروب‌ها روی سطح آن شود.

از طرف دیگر، جا‌لنزی نیز می‌تواند به محل تجمع میکروارگانیسم‌ها تبدیل شود؛ به‌خصوص اگر برای مدت طولانی بدون شست‌وشو و تعویض مورد استفاده قرار گیرد.

روش صحیح تمیز کردن لنز و جا‌لنزی:

• لنزهای قابل استفاده مجدد را طبق دستور سازنده و با محلول مناسب تمیز و ضدعفونی کنید.
• پس از خارج کردن لنز، جا‌لنزی را با محلول تازه مخصوص لنز تمیز کنید، نه آب شیر.
• جا‌لنزی را وارونه و با درپوش‌های باز در محیطی تمیز خشک کنید.
• جا‌لنزی را حداقل هر سه ماه یک‌بار یا طبق توصیه متخصص تعویض کنید.

رعایت این نکات ساده می‌تواند به کاهش آلودگی و جلوگیری از عفونت‌های مرتبط با لنز کمک کند.

۷. شنا کردن یا دوش گرفتن با لنز تماسی

بسیاری از کاربران لنز هنگام شنا، حمام کردن یا حتی شستن صورت، لنزهای خود را از چشم خارج نمی‌کنند. این عادت ممکن است در نگاه اول بی‌ضرر به نظر برسد، اما تماس لنز با آب یکی از عوامل مهم افزایش خطر عفونت چشم است.

آب استخر، دریا، جکوزی و حتی آب لوله‌کشی ممکن است حاوی میکروارگانیسم‌هایی باشد که در صورت قرار گرفتن بین لنز و سطح قرنیه، به چشم آسیب برسانند. یکی از عوامل خطرناک، انگل آکانتامبا است که می‌تواند باعث کراتیت آکانتامبایی شود؛ عفونتی که درمان آن دشوار است و در موارد شدید ممکن است به کاهش دائمی بینایی منجر شود.

برای محافظت از چشم‌ها:

• پیش از دوش گرفتن، شنا یا استفاده از جکوزی، لنزهای تماسی را خارج کنید.
• اگر برای شنا به اصلاح بینایی نیاز دارید، می‌توانید با مشورت متخصص از عینک شنای طبی استفاده کنید.
• اگر لنز به‌طور اتفاقی با آب تماس پیدا کرد، آن را در اسرع وقت خارج کنید و مطابق دستورالعمل مراقبت از لنز، تمیز و ضدعفونی کنید؛ لنز روزانه را دور بیندازید.
• در صورت بروز درد، قرمزی یا تاری دید پس از تماس لنز با آب، سریعاً به چشم‌پزشک مراجعه کنید.

۸. استفاده از لنز دیگران یا خرید لنزهای غیرمعتبر

لنز تماسی، حتی اگر صرفاً برای زیبایی و تغییر رنگ چشم استفاده شود، یک وسیله پزشکی محسوب می‌شود. استفاده از لنز دیگران یا خرید لنزهای رنگی از فروشگاه‌های نامعتبر، می‌تواند سلامت چشم را به خطر بیندازد.

لنز هر فرد باید متناسب با شرایط چشم، انحنای قرنیه و نیاز بینایی او انتخاب شود. لنزی که برای چشم یک فرد مناسب است، ممکن است برای فرد دیگری اندازه یا انحنای مناسبی نداشته باشد. علاوه بر این، استفاده مشترک از لنز می‌تواند موجب انتقال میکروب‌ها و عوامل عفونی شود.

نکاتی که باید رعایت کنید:

• هرگز لنز تماسی خود را با دیگران به اشتراک نگذارید.
• لنز طبی و رنگی را از مراکز معتبر و با تجویز یا تأیید متخصص چشم تهیه کنید.
• از خرید لنزهای بدون مشخصات معتبر، تاریخ مصرف مشخص و بسته‌بندی استاندارد خودداری کنید.
• پیش از استفاده از لنز رنگی جدید، معاینه چشم انجام دهید تا از مناسب بودن آن برای چشمان خود مطمئن شوید.

حتی لنزهای رنگی که فقط برای مهمانی یا مناسبت‌های خاص استفاده می‌شوند، نیازمند رعایت اصول بهداشتی و انتخاب صحیح هستند.

۹. استفاده از لنز هنگام التهاب، قرمزی یا تحریک چشم

گاهی افراد با وجود قرمزی، سوزش، خارش یا احساس جسم خارجی در چشم، همچنان به استفاده از لنز ادامه می‌دهند. برخی نیز تصور می‌کنند این علائم صرفاً به دلیل خشکی چشم یا خستگی ایجاد شده‌اند و نیازی به پیگیری ندارند.

در حالی که این نشانه‌ها ممکن است از تحریک ساده تا عفونت جدی قرنیه متغیر باشند. ادامه استفاده از لنز در چنین شرایطی می‌تواند وضعیت چشم را بدتر کند و تشخیص و درمان به‌موقع را به تأخیر بیندازد.

در صورت بروز علائم زیر، لنز را خارج کنید:

• قرمزی غیرمعمول چشم
• سوزش، درد یا احساس وجود شن در چشم
• اشک‌ریزش بیش از حد یا ترشحات غیرطبیعی
• حساسیت به نور
• تاری دید یا کاهش وضوح بینایی

اگر هر یک از این علائم، به‌ویژه درد، قرمزی، حساسیت به نور یا تاری دید، ایجاد شد، استفاده از لنز را متوقف کنید و در اسرع وقت برای معاینه به چشم‌پزشک مراجعه کنید. در صورت شک به عفونت، خودسرانه از قطره‌های آنتی‌بیوتیک یا کورتونی استفاده نکنید.

۱۰. بی‌توجهی به معاینات دوره‌ای چشم و دستورالعمل متخصص

آخرین اشتباه رایج، استفاده از لنز بدون معاینه‌های منظم چشم است. برخی افراد پس از خرید لنز و اطمینان از مناسب بودن آن، دیگر به چشم‌پزشک مراجعه نمی‌کنند؛ مگر اینکه دچار مشکل شوند.

درحالی‌که سلامت چشم ممکن است در طول زمان تغییر کند و حتی در صورت نداشتن علائم واضح، مشکلاتی مانند خشکی چشم، تحریک سطح قرنیه یا نامناسب بودن لنز ایجاد شود. معاینات دوره‌ای به متخصص کمک می‌کند تا وضعیت قرنیه، سلامت سطح چشم و تناسب لنز را بررسی کند.

برای مراقبت بهتر از چشم‌ها:

• مطابق توصیه چشم‌پزشک، معاینات دوره‌ای انجام دهید.
• از لنزهایی استفاده کنید که برای چشم شما تجویز یا تأیید شده‌اند.
• دستورالعمل مربوط به مدت استفاده، تمیز کردن و نگهداری لنز را جدی بگیرید.
• هنگام بروز هرگونه ناراحتی غیرمعمول، به‌جای ادامه استفاده از لنز، علت را بررسی کنید.
• همیشه یک عینک طبی با نمره به‌روز به‌عنوان جایگزین همراه داشته باشید.

معاینه منظم و رعایت توصیه‌های متخصص، در کنار بهداشت صحیح لنز، نقش مهمی در کاهش خطر عوارض چشمی دارد.

علائم عفونت چشم ناشی از لنز تماسی چیست؟

شناخت علائم اولیه عفونت چشم اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برخی عفونت‌های مرتبط با لنز، مانند کراتیت میکروبی، ممکن است به‌سرعت پیشرفت کنند و در صورت تأخیر در درمان، به قرنیه آسیب برسانند.

علائم هشداردهنده عفونت چشم:

• قرمزی غیرطبیعی و مداوم چشم
• درد چشم یا احساس جسم خارجی
• تاری دید یا کاهش ناگهانی بینایی
• حساسیت شدید به نور
• اشک‌ریزش غیرعادی یا ترشحات چشمی
• تورم پلک یا احساس ناراحتی شدید

در صورت مشاهده این علائم، لنز را خارج کنید و فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید. درد، قرمزی و تاری دید در کاربران لنز ممکن است نشانه عفونت جدی قرنیه باشد و نباید نادیده گرفته شود.

چگونه از عفونت چشم هنگام استفاده از لنز پیشگیری کنیم؟

برای حفظ سلامت چشم‌ها، رعایت چند عادت ساده اما مهم ضروری است:

1. پیش از لمس لنز، دست‌ها را با آب و صابون بشویید و کاملاً خشک کنید.
2. از محلول مخصوص و سازگار با لنز خود استفاده کنید.
3. لنز را بیشتر از مدت‌زمان توصیه‌شده استفاده نکنید.
4. هنگام خواب، شنا و دوش گرفتن، لنز را از چشم خارج کنید؛ مگر در موارد خاصی که متخصص استفاده متفاوتی را تجویز کرده باشد.
5. جا‌لنزی را مرتب تمیز و طبق برنامه تعویض کنید.
6. از تماس لنز با آب و بزاق دهان خودداری کنید.
7. در صورت بروز علائم غیرطبیعی، استفاده از لنز را متوقف کرده و به چشم‌پزشک مراجعه کنید.

رعایت این توصیه‌ها می‌تواند احتمال بروز بسیاری از عفونت‌ها و عوارض ناشی از لنز تماسی را کاهش دهد.

سؤالات متداول درباره عفونت چشم ناشی از لنز تماسی

آیا استفاده طولانی‌مدت از لنز باعث عفونت چشم می‌شود؟

بله، استفاده از لنز بیش از مدت مجاز یا خوابیدن با آن می‌تواند خطر عفونت قرنیه را افزایش دهد. حتی لنزهایی که برای استفاده طولانی‌مدت طراحی شده‌اند، باید مطابق دستور متخصص و سازنده استفاده شوند.

آیا لنز تماسی رنگی هم می‌تواند باعث عفونت چشم شود؟

بله، لنزهای رنگی نیز مانند لنزهای طبی در صورت انتخاب نامناسب، استفاده غیربهداشتی یا نگهداری نادرست می‌توانند باعث التهاب و عفونت چشم شوند. زیبایی لنز نباید جایگزین سلامت و ایمنی آن شود.

اگر لنز باعث قرمزی چشم شود، چه باید کرد؟

در صورت قرمزی چشم، لنز را خارج کنید و تا زمان مشخص شدن علت، دوباره از آن استفاده نکنید. اگر قرمزی با درد، تاری دید، حساسیت به نور یا ترشحات همراه است، فوراً به چشم‌پزشک مراجعه کنید.

آیا می‌توان لنز تماسی را با آب شست؟

خیر. آب شیر، آب معدنی و آب مقطر برای شست‌وشو یا نگهداری لنز مناسب نیستند؛ زیرا ممکن است حاوی میکروارگانیسم‌های بیماری‌زا باشند. برای تمیز کردن و ضدعفونی لنز باید از محلول مخصوص و مطابق دستورالعمل آن استفاده کرد.

هر چند وقت یک‌بار باید جا‌لنزی را تعویض کرد؟

توصیه عمومی مراکز معتبر بهداشتی، تعویض جا‌لنزی حداقل هر سه ماه یک‌بار است؛ البته باید دستورالعمل محصول و توصیه متخصص چشم را نیز در نظر گرفت.

جمع‌بندی

لنزهای تماسی می‌توانند تجربه‌ای راحت و کاربردی برای اصلاح بینایی یا تغییر رنگ چشم باشند؛ اما استفاده نادرست از آن‌ها ممکن است سلامت چشم را به خطر بیندازد. خوابیدن با لنز، تماس آن با آب، استفاده از محلول قدیمی، رعایت نکردن بهداشت دست‌ها و استفاده طولانی‌تر از مدت مجاز، از مهم‌ترین اشتباهاتی هستند که می‌توانند احتمال عفونت چشم را افزایش دهند.

با رعایت اصول بهداشتی، انتخاب لنز مناسب، تعویض به‌موقع و انجام معاینات دوره‌ای می‌توان خطر بسیاری از عوارض چشمی را کاهش داد. فراموش نکنید که در صورت بروز درد، قرمزی یا تاری دید، خارج کردن لنز و مراجعه سریع به چشم‌پزشک اهمیت زیادی دارد.